Kompetencje psychospołeczne dzieci i młodzieży w nauczaniu umiejętności techniczno taktycznych w koszykówce

Ze wstępu:
Pod pojęciem koszykówki do niedawna rozumiano grę zespołową, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, a zadaniem każdej z nich jest wrzucenie piłki do kosza przeciwnika (Ariet 2002). Znaczna część trenerów i zawodników do dziś tak definiuje tę dyscyplinę. Zmieniające się przepisy giy wynikają z rozwoju koszykówki, dlatego też przedstawiona wyżej definicja niewłaściwie obrazuje obecny kształt tej dyscypliny sportu. Dynamiczny rozwój koszykówki wymusza zdecydowanie inne podejście, ponieważ dzisiejsi zawodnicy dysponują zupełnie innym wachlarzem umiejętności technicznych. Zakres indywidualnego wyszkolenia na każdej z pozycji w ataku i w obronie spowodował, że zawodnicy potrafią grać przodem, jak i tyłem do kosza niemalże bez względu na parametry somatyczne. W związku z tym przydział zawodników do pozycji podczas gry coraz częściej przestaje być stosowany, efektem tego jest powstanie innej nowej i wspólnej pozycji „COMBO”, czyli zawodnika, który potrafi grać na każdej pozycji. Kolejnym czynnikiem, któiy wpłynął na obecny kształt, charakter i tempo gry to taktyka. Obecnie sposób gry opiera się na prostych i nieskomplikowanych fragmentach gry wynikających z indywidualnych umiejętności technicznych, a nie jak dotąd na sztywnej taktyce, w której brak miejsca na kreatywność.
Szkolenie elementów techniczno-taktycznycłNna na celu wykształcenie u za-wodników wszystkich umiejętności gry 1x1 z piłką i bez piłki w obronie i w ataku. Drogą do osiągnięcia tego celu są obwody nauczające, doskonalące i treningowe. Uzyskanie pełnych kwalifikacji koszykarskich nie może odbyć się bez wzajemnej synergii pomiędzy grającymi, czego efektem jest powstanie więzi i kształtowanie kompetencji psychospołecznych. Zaistniałe połączenie emocjonalne prowadzi do wzajemnego zrozumienia, odczuwania siebie i kolegów, a w końcu do skutecznej gry osiągania sukcesów. Dlatego też wychodząc z powyższych przemyśleń definicja koszykówki powinna brzmieć: Koszykówka to gra 1x1 z piłką i 1x1 bez pitki w ataku i w obronie, gclzie zawodnicy nawiązują i rozwijają kompetencje społeczne prowadząc do rozwoju samorealizacji.
Należy wyjaśnić w tym miejscu, że poprzez wspólne odczuwanie wartości wzajemnych zespół kreuje lidera, który w ich opinii jest osobą zaufaną, czują się z nim pewniej i liczą, że sytuacje trudne przy jego wsparciu sami rozwiążą. Tak wykreowany lider da wartość dodatkową. Osiągnięcie sukcesu sportowego jest zależne między innymi od liczby nauczonych elementów technicznych, jak i kompetencji psychospołecznych. Oba te komponenty stanowią fundament pracy z młodym człowiekiem. Im więcej elementów technicznych zawodnik będzie w stanie wykorzystać w grze, tym jego poziom wyszkolenia i gry będzie wyższy. Kolejnym przejawem wysokiego pułapu indywidualnych umiejętności technicznych jest możliwość tworzenia innych, nowych umiejętności prowadzących do autorozwoju i budowy wyższego poziomu kompetencji psychospołecznych.
Szkolenie zawodnika należy podzielić na etapy, które będą dopasowane do okresu jego rozwoju fizycznego i psychicznego (Mochnacki i in. 1981; Klimon- towicz 1999). Mając na uwadze zmieniającą się strukturę organizmu dziecka pod względem motorycznym jak i somatycznym, nauczanie powinno przebiegać w zgodzie z zaistniałymi warunkami (Sozański 1999). W pierwszych etapach szkolenia doskonałą formą nauczania będą obwody stacyjne, których główną zaletą jest wielokrotne powtarzanie wybranego elementu (Huciński i in. 2008a). W dalszej kolejności nauczania wyćwiczone elementy będą podlegały ocenie według określonego schematu. Tak zbudowany program pozwoli kontrolować cały proces dydaktyczny. Natomiast w ramach tworzenia kompetencji psychospołecznych ściśle łączących się ze szkoleniem, w celu przeprowadzenia kontroli zawodników należy wprowadzić obserwacyjne arkusze meczowe (Huciński i in. 2006).
Przedstawiona praca jest odpowiedzią na zapotrzebowanie, jakim jest jednolity szkoleniowy program nauczania i doskonalenia w koszykówce. W publikacji prze-łamano stereotypowe podejście do metodyki nauczania elementów technicznych. Uwzględniono i skupiono się na czynniku psychospołecznym, któiy jest bardzo istotnym elementem pracy z ludźmi. W związku z tym należy przed przedstawieniem procesu szkolenia wyjaśnić znaczenie elementów kształtowanych w poszczególnych etapach rozwoju, które będą szczegółowo omawiane w dalszej części pracy, czyli:
-     Teorie cech - w psychologii osobowości jest to podejście, zmierzające do opisania osobowości w kategoriach cech - względnie stałych, charakterystycznych dla jednostki, zgeneralizowanych tendencji do określonych zachowań, emocji i sądów, przejawiających się w różnych sytuacjach (Oleś 2009).
-     Zdolność - to zespól warunków wewnętrznych jednostki, umożliwiających wykonanie działań określonego rodzaju1.
-     Zdolności - to inaczej predyspozycje do łatwego opanowywania pewnych umiejętności, zdobywania wiedzy, uczenia się. Dzięki nim bez trudu przychodzi nam wykonywanie pewnych czynności, na które inni potrzebują więcej czasu. Dzięki zdolnościom często jesteśmy bezkonkurencyjni, czyli po prostu najlepsi. Warto jest więc przyjrzeć się sobie pod kątem swoich uzdolnień i wykorzystać je wybierając swoją zawodową przyszłość.
-     Kompetencje - „predyspozycje w zakresie wiedzy, umiejętności i postaw, zapew-niające realizację zadań zawodowych na poziomie skutecznym i (lub) wyróżniają-cym, stosownie do standardów określonych przez organizację dla danego stanowi-ska” (Król 2006). Pojęciu kompetencji przypisuje się na ogól dwa znaczenia:
•     zdolność skutecznej realizacji określonych zadań związanych z pracą lub osią-gania pożądanych, wymiernych rezultatów,
•     zdolność realizacji konkretnych wzorcowych zachowań (Whiddett, Hollyforde 2003).
Współcześnie sport odgrywa znaczącą rolę w różnych obszarach życia społecznego. Znacząco wpisuje się w sferę kultury, biznesu czy polityki stymulując społeczeństwo pod względem emocjonalnym jak i tworząc swoisty rynek pracy. Dzięki swojej specyfice sport kształtuje walory zdrowotne, rozwija nawyki czy pomaga funkcjonować w społeczeństwie. Dlatego też państwo powinno zaangażować się w popularyzację i upowszechnianie aktywności fizycznej. Sport z założenia ma uczyć działania w grupie, wyrabiać kompetencje psychospołeczne, a także uczyć odnosić zwycięstwa, jak i ponosić porażki. Tylko takie podejście gwarantuje przygotowanie młodego człowieka do funkcjonowania we współczesnym świecie. Osiągnięcie takiego stanu jest efektem wieloletnich treningów pod okiem przygotowanej kadiy szkoleniowej, która nie tylko nauczy techniki, ale umożliwi rozwój psychospołeczny (Brzeziński 2010).
Jak wynika z badań WHO, jedynie 7% Polaków deklaruje systematyczną ak-tywność fizyczną, 33% czyni to raz w tygodniu, 12% rzadziej, ale przynajmniej raz w miesiącu, natomiast reszta sporadycznie bierze udział w jakichkolwiek zajęciach służących podniesieniu sprawności fizycznej2. Taki obraz może wynikać z braku lub słabej dostępności sportu bądź ubogiej oferty programowej dla osób w różnym wieku i różnym stanie zdrowia. Innym czynnikiem wpływającym na pogarszający się poziom wydolności i sprawności fizycznej jest pomimo wdrożenia dodatkowej godziny wychowania fizycznego wieloletnie zaniedbanie na poziomie szkolnego wychowania fizycznego.....