Podstawy ratownictwa wodnego

Ostatnie lata charakteryzowały się dynamicznymi zmianami w organizacji ratownictwa wodnego w Polsce. Ich pierwszy etap stanowiła reforma szkoleniowa przeprowadzona w 2009 r. przez Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Uwzględniono wówczas nowe programy nauczania oraz określono zakres uprawnień wynikających z posiadania poszczególnych stopni ratowniczych. Wprowadzenie nowych przepisów podyktowane było przede wszystkim koniecznością dostosowania organizacji szkolenia ratowników wodnych do wymogów Unii Europejskiej. Istotny wpływ na kształtowanie się nowych koncepcji szkoleniowych wywarła także Ustawa o państwowym ratownictwie medycznym z 2006 r., nakładająca na ratowników wodnych obowiązek ukończenia kursu kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP). Na mocy wspomnianej ustawy - celem realizacji zadań państwa związanych z zapewnieniem pomocy osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowia - stworzono system Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM). Organizacje ratownictwa wodnego, chcące współpracować z powyższym systemem, zostały zobowiązane do egzekwowania od swoich ratowników uprawnień KPP. Od 1 stycznia 2012 r. zaczęła obowiązywać Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych, określająca warunki bezpieczeństwa osób pływających, kąpiących się i uprawiających sport lub rekreację na obszarach wodnych. Zastąpiła ona Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 1997 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych oraz wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym. Wspomnianą ustawą zmieniono status ratownictwa wodnego, zrównując w prawie wszystkie podmioty wykonujące zadania w tym zakresie. Warunkiem koniecznym stało się uzyskanie zgody MSWiA na działalność ratowniczą jako podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego. Doprowadziło to do znacznego wzrostu liczby organizacji, których zarejestrowano ponad 100. Do roku 2012 stosowano stopnie ratownicze WOPR, które ostatni raz zostały zmodyfikowane Uchwałą nr 5/6/09 Prezydium Zarządu Głównego Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego z dnia 5 grudnia 2009 r. w sprawie stopni ratowników i instruktorów WOPR. Po wejściu w życie w 2012 r. ustawy o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych jest tylko jedno obowiązujące uprawnienie - ratownik wodny, które zastąpiło wszystkie dotychczasowe uprawnienia z zakresu ratownictwa wodnego, jednakże Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe zachowało nadal swoje dotychczasowe stopnie, które od tej pory należy traktować jako wewnętrzną hierarchię organizacji. Zamysłem autorów było opracowanie publikacji uwzględniającej wszystkie wspomniane zmiany, stanowiącej aktualne i kompleksowe kompendium wiedzy z zakresu ratownictwa wodnego. Treść niniejszej publikacji ujęto w sześciu rozdziałach rzeczowych. Rozdział pierwszy zawiera ogólne wiadomości dotyczące ratownictwa wodnego w ujęciu historycznym, traktowanym z reguły bardzo ogólnikowo w dotychczasowych publikacjach. W rozdziale drugim omówiono kwestie związane z profilaktyką - zasadami bezpiecznej kąpieli oraz bezpieczeństwem własnym ratownika. Opisano w nim także najczęstsze przyczyny utonięć. Treść rozdziału trzeciego dotyczy organizacji ratownictwa wodnego w Polsce. Przedstawiono w nim m.in. podstawowe cele działalności wodnych służb ratowniczych, system szkolenia ratowników, aktualne przepisy dotyczące bezpieczeństwa nad wodą oraz omówiono podstawowe obowiązki ratownika na stanowisku pracy. W rozdziale czwartym podjęto problematykę zastosowania sprzętu wspomagającego w ratownictwie wodnym, skupiając się szczególnie na zagadnieniach dotyczących posługiwania się podręcznym sprzętem ratunkowym oraz łodzią wiosłową. Zagadnienia te są uwzględnione w obowiązujących programach szkoleniowych dotyczących ratownictwa wodnego. W rozdziale piątym poruszono kwestie sprawności technicznej ratownika. Opisano w nim techniki stosowane na kolejnych etapach akcji ratunkowej. Szczególną uwagę zwrócono na kwestie dotyczące teoretycznych i praktycznych podstaw nurkowania z zatrzymanym oddechem. W dotychczasowych publikacjach dotyczących ratownictwa wodnego temat ten, choć niezwykle istotny, przedstawiano z reguły w sposób wybiórczy. Rozdział szósty poświęcono sportowemu aspektowi ratownictwa wodnego - zarówno w ujęciu historycznym, jak też w formie podstawowych wskazówek dotyczących organizacji zawodów ratowniczych oraz pokazów ratownictwa wodnego. Autorzy niniejszej publikacji w znacznej mierze opierali się na swoim wieloletnim doświadczeniu zawodowym, zarówno jako ratownicy wodni, jak i instruktorzy ratownictwa wodnego. W pracy posiłkowano się także aktualnymi przepisami prawnymi, zarządzeniami, wytycznymi oraz dostępną literaturą przedmiotu i źródłami internetowymi. Publikacja została przygotowana z myślą o podmiotach związanych z ratownictwem wodnym, w szczególności zajmujących się szkoleniem ratowników, a także o uczelniach i wydziałach prowadzących kierunki wychowania fizycznego oraz ratownictwa medycznego — zwłaszcza w zakresie nauki i doskonalenia pływania, elementów ratownictwa wodnego oraz ratownictwa specjalistycznego. Może być również wartościowym materiałem dla klubów i stowarzyszeń sportowych. Autorzy wyrażają nadzieję, że książka okaże się przydatna dla wszystkich osób, które chcą poszerzyć swoją wiedzę oraz podwyższyć kwalifikacje i umiejętności.
Autorzy składają serdeczne podziękowania wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do powstania niniejszej publikacji, a w szczególności Teofilowi Dudziakowi, Emilii Kuchciak, Kacprowi Ostrowskiemu, Igorowi Skalskiemu oraz Bieszczadzkiemu WOPR.

Spis treści:

Wstęp
Rozdział I. Rys historyczny ratownictwa wodnego
1. Rozwój ratownictwa wodnego na świecie
2. Rozwój ratownictwa wodnego w Polsce
2.1. Początki ratownictwa na ziemiach polskich do 1962 r.
2.2. Powstanie Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego i jego działalność w latach 1962–2012
2.3. Współczesne ratownictwo wodne w Polsce
Rozdział II. Zasady bezpieczeństwa i profilaktyka podczas pływania i kąpieli
1. Najczęstsze przyczyny utonięć
2. Ogólne zasady bezpieczeństwa w wodzie
3. Samoasekuracja – zasady bezpieczeństwa podczas udzielania pomocy tonącemu
Rozdział III. Organizacja ratownictwa wodnego w Rzeczypospolitej Polskiej
1. Podstawy prawne funkcjonowania wodnych służb ratowniczych
2. System szkolenia ratowników wodnych oraz instruktorów ratownictwa wodnego
3. Przepisy dotyczące bezpieczeństwa nad wodą
4. Przystosowanie wyznaczonych obszarów wodnych do pływania i kąpieli
5. Obowiązki ratowników na wyznaczonych obszarach wodnych
6. Dokumentacja pracy ratowników wodnych
Rozdział IV. Sprzęt wspomagający oraz jego zastosowanie podczas akcji ratunkowych
1. Podręczny sprzęt ratunkowy
2. Ratownicze jednostki pływające
3. Podstawowe prace bosmańskie
4. Wykorzystanie dronów w ratownictwie wodnym
Rozdział V. Pływanie i techniki ratownicze wykorzystywane podczas bezpośrednich akcji w wodzie
1. Skoki ratownicze
2. Sposoby pływania stosowane w ratownictwie
3. Sposoby holowania poszkodowanego
4. Wykorzystanie sprzętu asekuracyjnego podczas akcji ratunkowych
5. Ewakuacja poszkodowanego z wody w bezpieczne miejsce
6. Sposoby uwalniania się od chwytów i objęć tonącego
7. Podstawy nurkowania i posługiwanie się sprzętem ABC
Rozdział VI. Ratownictwo wodne jako dyscyplina sportowa
1. Ogólnopolskie zawody w ratownictwie wodnym rozgrywane na pływalniach
2. Ogólnopolskie zawody w ratownictwie nadmorskim
3. Rywalizacja na szczeblu międzynarodowym
4. Podstawowe zasady organizacji zawodów oraz pokazów ratownictwa wodnego
4.1. Organizacja zawodów w ratownictwie wodnym
4.2. Pokazy ratownictwa wodnego
Aneks
Bibliografia
Spis fotografii, rycin i tabel
Indeks nazwisk
Summary